حسن حسين زاده شانه چى
145
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
در خوزستان افزايش يافت . او تلاش مىكرد با جلب حمايت جناحهاى سياسى مختلف ، از آنها در مقابله با رقيبان خود و كسب امتيازات سياسى بيشتر سود ببرد ، از اينرو گاه با امراى آل بويه در فارس عليه عمال خليفه همدست مىشد و گاه با امير الامراء براى دفع رقيبان خود در منطقه همپيمان مىگرديد . تلاشهاى او براى رسيدن به وزارت ثمر بخشيد ؛ ولى منصب امير الامرايى مدعيان پرقدرتترى داشت كه اجازهء ورود او را به اين عرصه نمىدادند . نزاعهاى مستمر وى با جناحهاى مختلف سياسى ، قدرت وى را به تحليل برد و اختلافات داخلى بين او و برادرانش را برانگيخت . او در سال 322 ق ، برادرش ابو يوسف را كه قصد توطئه عليه او داشت به قتل رسانيد . « 1 » خود او نيز عمر زيادى نكرد و چندى بعد در همين سال از دنيا رفت . برادران ديگر ابو عبد اللّه بريدى اهميت و نقش سياسى وى را نداشتند ؛ ولى از عوامل مهم تحولات سياسى اين دوران بودند كه در مواضع بسيار در كنار برادر خود فعاليت مىكردند . در همان زمانىكه ابو عبد اللّه عهدهدار املاك خليفه در خوزستان بود ( سال 315 ق ) ، ابو يوسف بريدى مأمور گردآورى ماليات برخى روستاهاى اهواز بود « 2 » و در زمان وزارت ابن مقله اداره املاك خاصه خليفه در اهواز ، يعنى منصب برادرش به وى واگذار گرديد . « 3 » وى در آغاز سال 320 ق عهدهدار بصره و توابع آن شد . « 4 » در دوران گرفتارى برادرش ابو عبد اللّه ، وى و برادر ديگرش ابو الحسين نيز زندانى شدند . از اين پس او همهجا در كنار برادرش ابو عبد اللّه فعاليت مىكرد و براى دست يافتن به مناصب و موقعيتهاى برتر تلاش مىنمود ؛ اما اين وضعيت ادامه نيافت و با ضعف تدريجى ابو عبد اللّه بريدى ، ابو يوسف وجاهت بيشترى در بين هواداران بريديان پيدا كرد ، بهگونهاى كه حتى
--> ( 1 ) . مسكويه ، همان ، ج 2 ، ص 58 و ابن اثير ، همان ، ص 409 . ( 2 ) . مسكويه ، همان ، ج 1 ، ص 152 و ابن اثير ، همان ، ص 185 . ( 3 ) . ابن اثير ، همان ، ص 185 . ( 4 ) . همان ، ص 238 .